سمعک چیست؟
سمعک در واقع یک تقویت‌کننده صدا تلقی می‌شود که از سه جزء میکروفن، آمپلی‌فایر و بلندگو تشکیل شده است و با استفاده از یک منبع تغذیه- که معمولا باتری‌های یکبار مصرف و مخصوص سمعک است- کار تقویت صدا و دریافت صداهای اطراف را انجام می‌دهد.
نخستین سمعک ها، شیپورهایی بودند که در قرن هفدهم میلادی افراد بر روی گوش خود می گذاشتند تا صدای افراد را بلندتر و صدای محیط را کمتر بشنوند. فرد کم شنوا سر شیپور را به سمت گوینده مورد نظر خود می گرفت و صدای او را با وجود مزاحمت صدا های اطراف بهتر دریافت می کرد. در واقع مانند اینست که لاله گوش را بزرگتر کرده و مستقیم جلوی منبع صوتی قرار دهیم. این امر هم باعث ورود کمتر صداهای مزاحم اطراف شده و هم صدای مورد نظر را با اندکی تقویت به گوش می رساند. با اختراع تلفن، نخستین گام در جهت ساخت سمعک های امروزی در اواخر قرن نوزدهم برداشته شد. در ابتدا سمعک ها به صورت جیبی بوده و البته نویز داخلی قابل توجهی داشت. منبع تغذیه الکتریکی آن به صورت پیل الکتریکی شیمیایی عمل کرده و فرد باید این مجموعه را در کنار هم حمل می کرد. البته پیشرفت قابل توجهی بود چون قدرت سمعک به نحو قابل ملاحظه ای افزایش یافته و صداها بهتر به گوش فرد کم شنوا می رسید. با پیشرفت دانش بشری در قرن بیستم سایز باتری ها کوچکتر شده و با ساخت باتری های ذغالی شاهد حضور سمعک هایی کوچک تر و قابل حمل تر هستیم. میکروفون ها کوچکتر شده و پخش کننده صدا نیز با کیفیت بالاتر و در سایز کوچکتر امکان بهره برداری داشت
ساختار سمعک
در کل سمعک دارای سه بخش اصلی گیرنده یا میکروفون، تقویت کننده یا آمپلی فایر، فرستنده یا رسیور است که توسط یک منبع تغذیه الکتریکی (باتری سمعک) فعالیت می کند. همان گونه که اشاره شد از اواخر دهه هشتاد میلادی پروسسورهای دیجیتال به امپلی فایر سمعک ها افزوده شده و در نتیجه تلاش شد تا با پردازش اطلاعات دریافتی از میکروفون، صدای متناسب تر با کاهش شنوایی در فرکانس های مختلف به گوش فرد کم شنوا ارسال شود.
میکروفون، گیرنده صدای سمعک است. میکروفون سمعک، صدا را از محیط گرفته و آن را تبدیل به امواج الکتریکی می کند تا امپلی فایر و پردازنده های دیجیتالی امکان انجام تغییرات لازم را داشته باشند. در ابتدا و به ویژه در سمعک های آنالوگ برای دریافت صدا در سمعک فقط از یک میکروفون استفاده می شد اما امروزه در بیشتر انواع سمعک ها به ویژه در انواع پشت گوشی هوشمند از دو میکروفون استفاده می شود.
اجزای سمعک
سمعک دارای سه قطعهٔ مهم است: میکروفون، مدار پردازنده و بلندگو (رسیور).
- میکروفون: کار میکروفون سمعک دریافت امواج صوتی و تبدیل آنها به سیگنال‌های الکتریکی است.
- مدار پردازنده: در مدار پردازنده سمعک تمامی سیگنال‌های الکتریکی دریافت شده از سوی میکروفون پردازش و سپس تقویت می‌شوند.
بلندگو (رسیور): بعد از پردازش و تقویت سیگنال‌های الکتریکی، این سیگنال‌ها به وسیلهٔ بلندگوی سمعک دوباره به امواج صوتی تبدیل و به گوش استفاده‌کننده ارائه می‌گردد.
سمعکهای کنونی نه تنها قادر به بلندتر کردن صداها هستند، بلکه قابلیت پردازش صداها، حذف امواج اضافی، ارتقای نشانه‌های گفتاری و ارتباطات بی سیمی با یکدیگر و دیگر وسایل صوتی از قبیل موبایل، تلویزیون، پخش کننده‌های موسیقی و… را دارند.
در اصل ۴ نوع سمعک متداول وجود دارد:
۱- سمعکهای داخل گوشی ۲- پشت گوشی ۳- جیبی ۴- استخوانی
انواع سمعک از نظر تکنولوژی
از نطر نوع مدار این وسایل کمک شنیداری را می توان به ۴ دسته تقسیم بندی کرد:
۱-آنالوگ:
از ابتدایی ترین وسایل کمک شنیداری است. قیمت پایین تری دارند . تنها امکان تنظیم یک برنامه دارند. معمولا دارای دکمه تنظیم بلندی و زیر و بیم است. مهمترین عیب این دسته این است که برای تمامی افت های شنوایی به یک میزان صدا را بلند می کنند. در برخی از موارد این می توان شنوایی فرد را نیز بدتر کند.
۲- دیجیتال :
به وسیله کامپیوتر قابلیت تنطیم دارند. شنوایی شناس براساس افت شنوایی فرد سمعک دیجیتال را تنظیم می کند. و امکان تنظیم دقیق تر وجود دارد. برخلاف آنالوگ تفاوتی بین صداهای گفتاری و صداهای پس زیمنه قائل می شود و رضایت بیمار از آنها بیشتر است.
۳-هوشمند:
سمعک هوشمند نسل بعد از نوع دیجیتال است. قابلیت انطباق در شرایط های محیطی مختلف ( مکالمه ، اتاق ساکت ، حیاط ، پارک ، جای شلوغ ) را دارد. در این محیط ها صدای فرد گوینده را ردیابی و تقویت می کنند و در مقایل سر و صداهای مزاحم را حذف می کند.
انواع سمعک از نظر شکل ظاهری
در اصل ۴ نوع سمعک از نظر شکل ظاهری وجود دارد:
- داخل گوشی، پشت گوشی، جیبی و عینکی
۱- سمعکهای داخل گوشی
این وسایل کم شنیداری در درون لاله گوش قرار گرفته می شوند. مهمترین مزیت آنها این است که دیده نمی شوند و یا دیدن آنها سخت است و مهمترین عیب آنها نگهداری از آنها است.
سمعک های داخل گوشی (ITE) ، در داخل گوش قرار می گیرند و دیدن آن سختتر است . در اصل مهمترین مزیت انواع سمعک داخل گوشی همین است. انواع سمعک های داخل گوشی ، به صورت سفارشی بر اساس قالب اولیه گرفته شده از گوش بیمار ساخته می شوند. با توجه به رنگ پوست، سمعک های داخل گوشی رنگ بندی های متفاوتی دارند و اندازه آنها از کوچک تا بزرگ است.
- سمعک های IIC (نامرئی)
- سمعکهای CIC ( کاملا داخل کانال)
- سمعک های ITC ( داخل کانال)
۱- نامرئی IIC
سمعک نامرئی که به آنها IIC و یا Invisible in the Canal نیز می گویند، این وسایل کمک شنیداری ، کوچکترین نوع سمعک های داخل گوشی به شمار می آیند که در عمق کانال گوش (پشت خم دوم ) قرار می گیرند .
معمولا برای افت شنوایی ملایم تا متوسط تجویز می شوند. این سمعک ها بطور سفارشی برای هر فرد ساخته شده و تمامی اجزای الکترونیکی آن، در درون پوسته ای که براساس کانال گوش ساخته می شوند قرار داده می شوند.
۲- کاملا داخل کانال CIC
سمعک کاملا داخل کانال که اصطلاحا به آن CIC نیز گفته می شود (Completely in the Canal ) . این وسایل کمک شنیداری با قالب گیری که از مجرای گوش انجام می شود، بطور کامل درون کانال گوش فرد قرار می گیرد.
این نوع سمعک برای افت شنوایی ملایم تا متوسط در افراد بزرگسال تجویز می شود. در سمکهای داخل کانال ، زائده ای پلاستیکی بسیار نازکی به قاب سمعک متصل است که از این طریق سمعک را از داخل گوش می توان بیرون کشید.
۳- داخل کانال ITC
سمعک داخل کانال در رنگها مختلف موجود است و برای کم شنوایی های خفیف تا متوسط و نسبتا شدید نیز کاربرد دارد. تمامی قطعات آن داخل کانال ( ITC ) در پوسته کوچکی قرار می گیرند. این پوسته از ابتدای کانال گوش شروع می شود و به سمت داخل کانال ادامه دارد. در این نوع سمعک ها ، اصوات از طریق گیرنده به سمت پرده گوش هدایت می شوند.
مزایا و معایب انواع سمعک داخل گوشی
مزایا
می توان گفت که مهمترین مزیت این نوع سمعک ها ، نامرئی بودن آنها است به گونه ای که دیگران متوجه نمی شوند که فرد از وسیله کمک شنیداری استفاده می کند. برای خارج کردن آن از داخل گوش، زائده ای بسیار کوچکی تعبیه شده است که می توان با استفاده از آن سمعک را بیرون کشید.
معایب
- زودتر خراب شدن – این وسایل کمک شنیداری ، در عمیق ترین قسمت کانال گوش قرار دارند. اجزای الکترونیکی و حساس آنها، همواره در معرض رطوبت، جرم گوش و حرارت بدن قرار می گیرند . این امر باعث می شود که این نوع از وسایل کمک شنیداری ، زودتر نیاز به تعمیر پیدا کنند.
- پاک کردن سمعک و گوش – فرد در روز نیاز دارد که چند بار سمعک را از گوش خارج کند و آن را از جرم گوش پاک کند و کانال گوش خود را تمیز و خشک کند.
- نیاز زودتر به تعویض باطری سمعک – بدلیل کوچکتر بودن سایز باتری سمعک نامرئی ، شارژ بارتی زودتر خالی می شود و تقریبا هر ۴ روز یکبار نیاز به تعویض سمعک می باشد.
- محدودیت برای تمامی افت های شنوایی – سمعک نامرئی فقط افت های ملایم و متوسط را می تواند تحت پوشش قرار بدهد.
- همچنین برای کودکان نیز تجویز انواع مختلف سمعک نامریی توصیه نمی شود و در مواردی که کانال گوش فرد کوچک بوده و یا مبتلا به بیماریهای عفونی گوش هستند، فرد نمی تواند از این نوع سمعک استفاده کند.
۲- سمعک های پشت گوشی
سمعک پشت گوشی ، دو تکه است. قسمت میکروفون، رسیور و اجزای الکترونیک در یک قسمت و در پشت گوش قرار می گیرند. و قسمت دیگر قالب گوش است که توسط شنوایی شناس و با توجه فرم گوش بیمار تهیه می شود. در سمعک پشت گوشی، صدا از طریق قالب سفارشی به گوش می رسد. وسیله کمک شنیداری پشت گوشی ، برای همه افت های شنوایی کاربرد دارند و تقریبا پرفروش ترین وسیله کمک شنیداری است. این سمعک بهترین گزینه برای کودکان زیر ۶ تا ۷ سال می باشد.
برخی از انواع سمعک های پشت گوشی عبارتند از :
- سمعکهای مینی BTE با لوله بسیار ظریف و کاف سیلیکونی (Ear Tip)
- سمعک های گیرنده درون گوش (RITE) و یا گیرنده درون کانال (RIC)
- سمعکهای BTE با قالب گوش (Earmold)
مدلهای پشت گوشی، در پشت و بالای لاله گوش قرار می گیرند و با یک لوله به قالب داخل کانال گوش منتقل می گردند.
وسایل کمک شنیداری پشت گوشی دارای رنگ، طرح، اندازه و ویژگیهای متفاوتی هستند . به علاوه این مدلها ، از قدرت بالاتری برخوردار هستند. متاسفانه بسیاری از مردم به علت مسائل زیبایی ، تمایلی به استفاده از این مدلهای پشت گوشی ندارند. برای حل این مشکل، امروزه سمعک های پشت گوشی با ظاهر بسیار زیبا و دید کم در دسترس هستند. همانطور که گفتیم این سمعک ها مناسب افت ملایم تا عمیق هستند. به طور کلی میتوان گفت که آنها قوی ترین سمعک ها با طرح ها و رنگهای متفاوت می‌باشند که به راحتی دیده می شوند.
در این تصویر انواع سمعک پشت گوشی را ببینید.
مزایا و معایب انواع سمعک پشت گوشی
مزایا
- – این مدلها برای کم شنوایی شدید نیز قابل استفاده هستند.
- – برای تمامی افراد و در تمامی سنین مورد استفاده قرار می گیرند.
- – افرادی که به دلیل تولید بیش از حد جرم گوش نمی توانند از سمعک های داخل گوشی استفاده کنند، می توانند به راحتی از این نوع استفاده کنند.
معایب
- –این وسایل کمک شنیداری ، قابل دیدن هستند ، کسانی که نمی خواهند دیگران متوجه کم شنوایی آنها شوند، هنگام استفاده از این نوع وسایل کمک شنیداری رنج می برند، زیرا کاملا نمایان است.
۳- سمعک جیبی:
دراین نوع از سمعکها، میکروفون و تقویت کننده داخل یک جعبه پلاستیکی یا فلزی قرار دارد و بلندگوی سمعک به وسیله یک سیم به این جعبه وصل شده و با یک قالب داخل صدفی گوش قرار می گیرد. به علت اشکالات فنی بسیار و سختی استفاده دیگر طرفدار ندارد و تجویز هم نمی شود. (مگر در موارد خیلی خاص و مثلاً افت شنوایی عمیق در شیرخواران)
۴- سمعک عینکی
متداولترین نوع سمعک استخوانی که قطعات سمعک داخل دسته عینک قرار می گیرد و می تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد. با تکامل سمعکهای داخل گوشی این سمعکها هم چندان مقبول نیستند. انواعی از سمعکهای عینکی که صدا را از طریق ارتعاش استخوانی به گوش انتقال می دهند، هم اکنون در انواع دیجیتال عرضه می شوند. این سمعکها خاص بیمارانی هستند که مجرای گوش آنها یا مسدود است یا به علت پاره بودن پرده گوش ترشح عفونی مزمن دارند.